Smary do kontaktu z żywnością

Produkcja żywności wymaga stosowania środków smarnych dobranych nie tylko do parametrów technicznych maszyn, lecz także do specyfiki środowiska produkcyjnego. Łożyska, przekładnie, prowadnice, łańcuchy, przenośniki czy elementy maszyn pakujących wymagają regularnego smarowania, a w części instalacji istnieje możliwość przypadkowego kontaktu środka smarowego z produktem spożywczym. W takich miejscach stosuje się specjalistyczne smary do kontaktu z żywnością oraz oleje spożywcze, których właściwości i klasyfikacja odpowiadają określonym zastosowaniom. ESOIL posiada osobną kategorię środków przeznaczonych dla przemysłu spożywczego. Znajdują się w niej produkty Klüber Lubrication, Molydal, Molykote oraz TotalEnergies – od olejów o różnych klasach lepkości, przez smary do mechanizmów maszyn, aż po specjalistyczne pasty i preparaty techniczne.

Smary spożywcze – gdzie wykorzystuje się je w zakładach produkcyjnych?

W zakładzie produkującym żywność znajduje się wiele takich samych mechanizmów jak w innych obiektach przemysłowych. Są to między innymi przekładnie, łożyska, napędy, łańcuchy, prowadnice, pompy czy systemy transportujące. Różnica polega na środowisku, w którym pracują. W pobliżu linii technologicznej mogą znajdować się nieopakowane surowce lub gotowe produkty, a urządzenia są często poddawane regularnemu czyszczeniu i myciu. Środek smarny powinien zatem odpowiadać zarówno wymaganiom mechanicznym urządzenia, jak i wymaganiom konkretnej strefy produkcyjnej. Właśnie dlatego określenie „smar spożywczy” nie oznacza jednego uniwersalnego produktu. W zależności od miejsca zastosowania potrzebny może być olej o stosunkowo niewielkiej lepkości, olej przekładniowy, smar plastyczny albo specjalistyczna pasta. Różnice dobrze pokazuje oferta smarów spożywczych ESOIL. W jednej kategorii zgromadzono rozwiązania przeznaczone do różnych mechanizmów oraz warunków eksploatacyjnych.

Przykładem jest rodzina olejów Klüberoil 4 UH1 N. W ofercie ESOIL dostępne są między innymi Klüberoil 4 UH1-15 N, Klüberoil 4 UH1-32 N, Klüberoil 4 UH1-100 N, Klüberoil 4 UH1-150 N, Klüberoil 4 UH1-220 N oraz Klüberoil 4 UH1-1500 N. Już tak szeroki zakres wariantów pokazuje, że przy wyborze oleju dla przemysłu spożywczego trzeba uwzględniać konkretną aplikację i wymaganą lepkość. Nie należy wybierać produktu wyłącznie dlatego, że należy do grupy środków przeznaczonych dla branży spożywczej. Przykładowo Klüberoil 4 UH1-100 N jest syntetycznym olejem przekładniowym i wielofunkcyjnym przeznaczonym dla przemysłu spożywczego i farmaceutycznego. Może być stosowany m.in. w przekładniach, łożyskach, łańcuchach czy układach cyrkulacyjnych. Produkt posiada rejestrację NSF H1, czyli jest przeznaczony do zastosowań, w których może wystąpić incydentalny, technicznie nieunikniony kontakt z żywnością. Nie oznacza to oczywiście, że olej jest składnikiem żywności albo może mieć z nią celowy kontakt. Jego zadaniem pozostaje prawidłowe smarowanie elementów maszyny. Innym przykładem z oferty ESOIL jest Molykote G-0050 FM. Jest to smar przeznaczony do zastosowań w urządzeniach związanych z produkcją i przetwarzaniem żywności. W praktyce tego rodzaju rozwiązania są potrzebne wszędzie tam, gdzie zamiast płynnego oleju wymagany jest smar utrzymujący się w miejscu aplikacji i zapewniający ochronę współpracujących elementów. ESOIL posiada również produkty Molydal przeznaczone dla przemysłu spożywczego. Należą do nich między innymi Molydal AGL 65 AL, Molydal AGL 75 AL, Molydal FILLMORE AL oraz Molydal PERF 80 NF. Dzięki temu środki smarne można dopasować nie tylko do branży, ale przede wszystkim do rodzaju mechanizmu i sposobu jego eksploatacji.

Oleje i smary do kontaktu z żywnością – przykładowe produkty dostępne w ESOIL

Wybór konkretnego środka powinien rozpocząć się od określenia warunków panujących w punkcie smarowania. Istotne są przede wszystkim rodzaj ruchu, prędkość, obciążenie, temperatura, obecność wody oraz częstotliwość ponownego smarowania. Zupełnie innego rozwiązania może wymagać wysokoobrotowe łożysko, a innego wolno pracujący łańcuch lub przekładnia. Dobrym przykładem specjalistycznego produktu jest Molykote P-1900 Paste. To pasta przeciwzatarciowa klasyfikowana jako NSF H1, przeznaczona do powierzchni ślizgowych oraz styków ciernych poddawanych dużym obciążeniom przy małych i średnich prędkościach. Jest więc przykładem produktu, który łączy wymagania wynikające ze środowiska przemysłu spożywczego z konkretnymi właściwościami mechanicznymi potrzebnymi w trudnych warunkach tarcia. W innych punktach instalacji właściwszym rozwiązaniem mogą być produkty z serii Klüberoil 4 UH1 N. Dostępność wariantów o różnych lepkościach pozwala dopasować olej do określonego urządzenia. Klüberoil 4 UH1-220 N reprezentuje rozwiązanie o większej lepkości niż Klüberoil 4 UH1-32 N czy 100 N. Dobór odpowiedniego wariantu powinien zawsze wynikać z wymagań urządzenia – wyższa liczba nie oznacza automatycznie produktu lepszego, lecz olej o innej charakterystyce lepkościowej.

W katalogu ESOIL znajdują się również produkty TotalEnergies. Ciekawym przykładem jest rodzina Finavestan. Dostępne są między innymi TotalEnergies Finavestan A 50 B, TotalEnergies Finavestan A 100 B, Finavestan A 180 B oraz Finavestan A 210 B. Produkty z tej grupy pokazują, że rozwiązania stosowane w obszarach związanych z przemysłem spożywczym nie ograniczają się wyłącznie do klasycznych smarów plastycznych do łożysk. Szczególnie ważna jest prawidłowa interpretacja pojęcia „smar do kontaktu z żywnością”. W praktyce przemysłowej często chodzi o możliwość przypadkowego kontaktu, a nie o celowe zetknięcie środka smarowego z produktem. Dlatego przed zastosowaniem konkretnego oleju, smaru czy pasty należy sprawdzić aktualną dokumentację producenta, rejestrację produktu i warunki, dla których została ona przyznana. Warto również rozróżnić produkty stosowane bezpośrednio przy liniach technologicznych od środków wykorzystywanych w innych częściach zakładu spożywczego. Maszyna może mieć punkty smarowania znajdujące się w strefie potencjalnego kontaktu z produktem oraz podzespoły całkowicie odizolowane od procesu. Wymagania wobec stosowanych w nich środków mogą być odmienne. Z tego względu profesjonalna gospodarka smarownicza powinna obejmować analizę każdego punktu, a nie automatyczne zastąpienie wszystkich środków jednym „smarem spożywczym”.

Jak dobrać smar spożywczy do łożysk, przekładni i innych elementów maszyn?

Jednym z podstawowych kryteriów wyboru jest lepkość oleju bazowego. W przypadku szybko poruszających się mechanizmów zbyt lepki środek może zwiększać opory pracy i temperaturę. Przy dużych obciążeniach i niewielkich prędkościach konieczne może być natomiast zastosowanie rozwiązania umożliwiającego utworzenie odpowiednio wytrzymałego filmu smarnego. Dlatego oferta obejmująca wiele klas lepkości ma praktyczne znaczenie. Kolejnym czynnikiem jest temperatura. W piekarniach, zakładach produkujących wyroby cukiernicze czy na liniach wykorzystujących piece i tunele grzewcze elementy maszyn mogą być narażone na długotrwałe działanie podwyższonej temperatury. W chłodniach, mroźniach i zakładach przetwarzających produkty mrożone problem jest odwrotny – środek powinien zachować odpowiednie właściwości również w niskiej temperaturze. Nie każdy smar food grade będzie odpowiedni do obu tych zastosowań.

Istotne znaczenie ma także obecność wody. W zakładach spożywczych maszyny i powierzchnie produkcyjne są często regularnie myte. Środek smarny znajdujący się w pobliżu stref czyszczenia może być narażony na wymywanie. W takim przypadku warto zwrócić uwagę na odporność produktu na działanie wody i jego właściwości antykorozyjne. W miejscach poddawanych dużym obciążeniom zastosowanie może znaleźć wspomniana Molykote P-1900, natomiast w innych mechanizmach odpowiednie mogą być smary takie jak Molykote G-0050 FM czy rozwiązania Molydal. Z kolei tam, gdzie wymagany jest płynny środek smarny, można analizować poszczególne warianty Klüberoil 4 UH1 N. Takie zróżnicowanie produktów pozwala dopasować środek nie tylko do wymagań branży spożywczej, ale również do konstrukcji konkretnego urządzenia. Przy zmianie stosowanego produktu trzeba ponadto zwrócić uwagę na kompatybilność. Nie wszystkie oleje można dowolnie mieszać, podobnie jak nie wszystkie smary plastyczne są ze sobą zgodne. Różnice mogą dotyczyć rodzaju oleju bazowego, zagęszczacza czy pakietu dodatków. Jeżeli zakład przechodzi ze standardowego środka przemysłowego na produkt przeznaczony dla branży spożywczej, konieczne może być oczyszczenie punktu smarowania i usunięcie pozostałości wcześniej stosowanego produktu. W dużych przedsiębiorstwach warto dodatkowo stworzyć przejrzysty system identyfikacji środków smarnych. Każda maszyna lub punkt smarowania może mieć przypisany konkretny produkt oraz określoną częstotliwość jego aplikacji. Pozwala to ograniczyć ryzyko pomyłki i przypadkowego użycia standardowego smaru przemysłowego w miejscu wymagającym produktu o określonej klasyfikacji.

ESOIL zapewnia dostęp do szerokiego wyboru smarów do kontaktu z żywnością, olejów i innych środków dla przemysłu spożywczego. Wśród dostępnych rozwiązań znajdują się produkty Klüber Lubrication, Molydal, Molykote i TotalEnergies, dzięki czemu możliwe jest dobranie produktu do różnych elementów maszyn i warunków eksploatacji. Zamiast traktować smar spożywczy jako jeden uniwersalny produkt, warto analizować konkretną aplikację – temperaturę, prędkość, obciążenie, obecność wody, wymagania maszyny i wymagany status produktu. Takie podejście pozwala jednocześnie uwzględnić specyfikę produkcji żywności oraz podstawowy cel każdego środka smarowego, czyli zapewnienie właściwych warunków pracy i ochrony elementów maszyny.